# Công nợ khách hàng: vì sao tiệm bán 30 triệu mà trong két chỉ có 12 triệu

> Công nợ là khoản khách đã lấy hàng nhưng chưa trả tiền. Nó được tính vào doanh thu nên sổ bán hàng nhìn rất đẹp, nhưng chưa phải tiền xài được. Muốn quản lý công nợ khách hàng cho tiệm nhỏ, hãy cộng toàn bộ sổ nợ trong 10 phút, đặt cạnh tiền két và các khoản phải trả thật như lương, tiền nhập hàng để biết dòng tiền còn khỏe hay không.

- Tác giả: Ông T (https://ongt.vn/gioi-thieu)
- Chủ đề: Kinh doanh nhỏ
- Đăng: 2026-11-12 · Cập nhật: 2026-11-13
- URL: https://ongt.vn/bai-viet/quan-ly-cong-no-khach-hang-cho-tiem-nho

## Tháng này tiệm bán được bao nhiêu mà két chỉ có bấy nhiêu?

Tháng này tiệm bán được 30 triệu, mà mở két ra mới thấy 12 triệu :)))

Đây là ví dụ giả định thôi nha ae, nhưng mình đoán nhiều chủ tiệm đọc tới đây sẽ thấy quen quen. Sổ bán hàng nhìn rất đẹp, con số doanh thu nhìn rất sướng mắt. Còn tiền trong két thì mỏng như tờ giấy.

Vậy 18 triệu còn lại đâu? Nằm trong cuốn sổ ghi nợ, kiểu "mai chị gửi", "tuần sau em trả".

Thực ra thì tiệm không mất đồng nào cả. Hàng đã giao, khách đã lấy, sổ đã ghi. Vấn đề là **tiền chưa về tay mình**, trong khi mọi khoản phải trả của tiệm thì ko chịu chờ.

## Công nợ là gì mà gọi là lãi trên giấy?

**Công nợ là lãi trên giấy**

Công nợ nói gọn là khoản khách đã lấy hàng mà chưa trả tiền. Nó được tính vào doanh thu, nhìn vào sổ thì y như tiền đã có. Nhưng nó chưa phải tiền của mình.

Mình hay gọi nó là **lãi trên giấy**: đẹp mà chưa xài được. Giống như bạn có một tấm vé số trúng thưởng nhưng chưa tới ngày đổi. Vui thì vui, mà đi chợ chưa mua được ký rau nào.

Trớ trêu ở chỗ này nè: khách nợ càng nhiều thì tiệm trông càng đắt khách. Hàng đi ra liên tục, sổ dày lên từng ngày, người ngoài nhìn vào tưởng tiệm đang ăn nên làm ra. Nên chủ tiệm cũng càng dễ vui sớm.

> Khách nợ càng nhiều thì tiệm trông càng đắt khách, nên chủ tiệm càng dễ vui sớm.
>
> — Ông T

Mình từng nghĩ chuyện này chỉ xảy ra với tiệm làm ăn lơ mơ. Công bằng mà nói thì ko phải. Tiệm bán chạy mà ghi nợ nhiều mới là loại dễ "ngộp" nhất, vì càng bán nhiều càng phải bỏ tiền nhập hàng nhiều, trong khi tiền thu về thì nằm ở đâu đó trong sổ.

## Vì sao két mỏng mà sổ vẫn dày?

**Vì sao két mỏng mà sổ vẫn dày**

Để hiểu vì sao, ae thử nhìn hai dòng chạy ngược nhau.

Một bên là dòng hàng đi ra: khách lấy, mình ghi sổ, doanh thu tăng. Một bên là dòng tiền đi ra: nhập hàng, trả lương, tiền mặt bằng, điện nước. Hai dòng này không chờ nhau. Hàng đi ra hôm nay, nhưng tiền về có thể là tuần sau, có thể là tháng sau, có thể là... "để chị coi lại" :))

Trong khi đó, nhà cung cấp thì đòi tiền thật. Nhân viên thì đòi lương thật. Chủ nhà cũng đòi tiền nhà thật. Mấy sếp này đâu có chịu nhận "mai chị gửi".

### Hai con số đo hai thứ khác nhau

Lấy lại ví dụ giả định ban đầu cho dễ hình dung. Doanh thu 30 triệu, trong két có 12 triệu, vậy 18 triệu đang nằm ngoài sổ nợ. Tính ra khoảng **60% doanh thu tháng đang nằm trong tay khách**, chưa phải của tiệm. Nếu tháng sau cũng như vậy, tiệm sẽ phải lấy 12 triệu đó đi nhập hàng, trả lương, trả đủ thứ. Nó chạy đc một lúc, rồi thấy thiếu.

```stats
# Ví dụ giả định của tiệm
- 30 triệu | Doanh thu ghi trong sổ bán hàng tháng này
- 12 triệu | Tiền thật đang có trong két
- 18 triệu | Phần còn nằm trong sổ nợ của khách
- 60% | Tỷ lệ doanh thu tháng đang nằm trong tay khách
```

Chỗ này dễ nhầm nhất: nhìn doanh thu thấy dư, nhưng nhìn két thì thấy hụt. Cả hai đều đúng, chỉ là chúng đang đo hai thứ khác nhau.

## Làm sao kiểm tra sổ nợ trong 10 phút?

**Làm thử trong 10 phút**

Mình ko thích bài nào cũng bắt ae học một đống khái niệm. Nên mình gợi ý thế này, tự làm thử, mất đúng 10 phút:

- Lấy cuốn sổ ghi nợ ra (hoặc file, hoặc tờ giấy nhét ngăn kéo, miễn là chỗ ghi nợ).
- Cộng hết các khoản khách còn nợ, ra một con số tổng.
- Đặt con số đó cạnh số tiền đang có trong két.
- Rồi đặt tiếp cạnh những khoản sắp phải trả thật: tiền nhập hàng, tiền lương, tiền mặt bằng.

```steps
# Cộng sổ nợ trong 10 phút
- Lấy sổ nợ ra | Sổ, file hay tờ giấy, miễn là chỗ ghi nợ
- Cộng tổng | Cộng hết các khoản khách còn nợ ra một con số
- So với tiền két | Đặt tổng nợ cạnh số tiền đang có
- So với khoản phải trả | Đặt tiếp cạnh tiền nhập hàng, lương, mặt bằng
```

Nếu tiền nợ lớn hơn tiền két thì tiệm đang làm ngân hàng cho khách rồi đó. Mà còn ko thu lãi nữa :))

Bước cuối là bước nhiều người bỏ qua: so sánh với tiền phải trả. Con số tổng nợ một mình nó chưa nói lên gì nhiều. Nợ 18 triệu mà tháng này chỉ phải trả ít thì ko sao. Nợ 18 triệu mà tuần sau tới hạn trả tiền hàng, tới kỳ trả lương, thì đó mới là lúc phải ngồi lại.

### Cộng sổ lần đầu hay gặp những chỗ nào?

**Chỗ hay bị bỏ sót khi cộng sổ**

Khi cộng sổ lần đầu, mình dám cá là ae sẽ gặp mấy tình huống sau.

Thứ nhất, có khoản nợ cũ tới mức ko nhớ nổi. Ghi từ đời nào, khách còn mua hay đã bỏ đi, chả ai biết. Mấy khoản này nằm trong tổng nợ cho đẹp sổ, nhưng khả năng thu về thì ae tự ước lượng giùm. Thành thật với chính mình là bước đầu tiên.

Thứ hai, sổ ghi ko đủ thông tin. Chỉ có tên và số tiền, ko có ngày. Ko có ngày thì ko biết nợ bao lâu rồi. Mà "nợ bao lâu" mới là thứ quyết định mình có nên nhắc hay ko.

Thứ ba, một vài khách chiếm phần lớn khoản nợ. Cộng xong thấy 18 triệu, nhưng nhìn kỹ thì chỉ vài người đang nợ phần lớn con số đó. Biết điều này thì việc nhắc nợ đỡ mệt hơn nhiều, ko cần chạy khắp nơi.

> Con số tổng nợ một mình nó chưa nói lên gì. Phải đặt cạnh tiền két và tiền phải trả thì mới biết tiệm đang khỏe hay đang ngộp.
>
> — Ông T

## Bán chịu có phải là sai không?

**Bán chịu ko phải là sai**

Mình ko nói bán chịu là sai. Tiệm nhỏ mà cấm tiệt bán chịu thì cũng mất khách, nhất là khách quen, mối ruột. Có những người mua đều, trả đàng hoàng, thì cho nợ chút cũng hợp lý. Đó là cách giữ khách, là chuyện tình nghĩa trong làm ăn.

Chỉ là phải **biết mình đang cho nợ bao nhiêu & bao lâu rồi**. Cho nợ có chủ đích thì là chính sách. Cho nợ vì ngại mở miệng thì là ... tiệm đang tài trợ miễn phí cho cả xóm :))

Mình thấy sai lầm hay gặp nhất ko phải là bán chịu, mà là **bán chịu mà ko đo**. Ko biết tổng nợ, ko biết nợ bao lâu, ko biết nợ so với tiền két thì lớn hay nhỏ. Tới lúc cần tiền mới giật mình mở sổ ra.

## Có thói quen nhỏ nào giúp dòng tiền đỡ ngộp?

**Vài thói quen nhỏ để dòng tiền đỡ ngộp**

Đây ko phải benchmark gì hoành tráng, chỉ là mấy thói quen mình thấy hợp lý cho tiệm nhỏ, ae lấy cái nào thấy xài đc thì xài.

### Ghi nợ kèm ngày, cộng sổ mỗi tuần

Đầu tiên, ghi nợ thì ghi luôn **ngày** và **hẹn trả khi nào**. Câu "tuần sau em trả" nghe thì dễ thương, nhưng tuần sau là ngày nào? Có ngày cụ thể thì cả hai bên đều có cái để nhớ, và mình cũng biết lúc nào nên nhắc.

Tiếp theo, chọn một ngày cố định trong tuần để cộng sổ nợ. Ko cần mỗi ngày, mỗi ngày dễ nản. Mỗi tuần một lần, 10 phút, đặt cạnh tiền két. Làm đều thì tự nhiên thấy xu hướng: nợ đang dày lên hay mỏng đi.

Cuối cùng, nhìn chung doanh thu và tiền thật tách ra. Doanh thu là số trong sổ bán hàng. Tiền thật là số trong két (và tài khoản). Đừng lấy doanh thu ra tính chuyện chi tiêu, vì doanh thu chứa cả phần chưa thu về. Cái này nghe hiển nhiên, nhưng mình thấy rất nhiều người vẫn tính nhầm.

```checklist
# Thói quen giữ dòng tiền
- Ghi nợ kèm ngày lấy hàng
- Ghi rõ ngày hẹn trả cụ thể
- Chọn một ngày cố định mỗi tuần để cộng sổ nợ
- Đặt tổng nợ cạnh tiền két mỗi lần cộng
- Tách doanh thu và tiền thật, đừng tính chi tiêu theo doanh thu
- Nhắc nợ nhẹ nhàng, đúng lúc
```

### Nhắc nợ có phải chuyện xấu hổ không?

Và một chuyện nữa, hơi tế nhị: nhắc nợ là việc bình thường của làm ăn, ko phải chuyện xấu hổ. Ngại nhắc thì khoản nợ càng nằm lâu, mà nằm lâu thì càng khó đòi. Nhắc nhẹ nhàng, đúng lúc, nhiều khi khách còn quên thiệt chứ ko phải cố ý.

## Ngồi lại tính một lần cho rõ

**Ngồi lại tính một lần cho rõ**

Tóm lại, ae nhớ giùm mình mấy ý này. Công nợ được tính vào doanh thu, nhưng ko phải tiền xài được. Tiền lương, tiền nhập hàng thì đòi tiền thật. Và khoảng cách giữa hai thứ đó chính là chỗ nhiều tiệm nhỏ "ngộp" mà ko biết vì sao.

Cách kiểm soát ko cần cao siêu. Cộng sổ nợ, đặt cạnh tiền két, đặt cạnh khoản sắp phải trả. 10 phút thôi, mà thấy ngay tiệm đang khỏe hay đang cho vay miễn phí.

Và nhớ là ví dụ 30 triệu - 12 triệu ở đầu bài chỉ là giả định để dễ hình dung. Số thật của tiệm ae thì chỉ ae mới biết, nên cứ ngồi cộng thử một lần là rõ.

Ae đang ôm công nợ khoảng bao nhiêu phần trăm doanh thu tháng này? Cứ nói số tròn cũng đc, mình ko cười đâu :)))

## Câu hỏi thường gặp

### Công nợ khách hàng có phải là doanh thu không?

Có, công nợ thường được ghi vào doanh thu vì hàng đã giao. Nhưng nó chưa phải tiền thật trong tay chủ tiệm. Nên khi tính chuyện chi tiêu, nhập hàng, trả lương thì phải nhìn vào tiền đã thu về chứ không phải con số doanh thu.

### Bao nhiêu phần trăm công nợ trên doanh thu thì đáng lo?

Không có một con số cố định đúng cho mọi tiệm, vì còn tùy ngành và thói quen khách. Cách thực tế hơn là so tổng nợ với tiền két và các khoản sắp phải trả. Nếu tiền nợ lớn hơn tiền két và tới kỳ phải chi mà chưa thu về kịp thì đó là dấu hiệu nên xem lại.

### Tiệm nhỏ có nên ngừng bán chịu hoàn toàn không?

Không nhất thiết. Bán chịu cho khách quen, mối ruột vẫn hợp lý nếu mình biết đang cho nợ bao nhiêu và bao lâu. Điều cần tránh là bán chịu mà không ghi ngày, không theo dõi, không đối chiếu với dòng tiền.

### Nên cộng sổ nợ bao lâu một lần?

Với tiệm nhỏ, mỗi tuần một lần là hợp lý vì chỉ mất khoảng 10 phút. Làm đều thì mình thấy được nợ đang tăng hay giảm, thay vì đợi tới cuối tháng mới giật mình.

### Sổ ghi nợ cần ghi những thông tin gì?

Tối thiểu nên có tên khách, số tiền, ngày lấy hàng và ngày hẹn trả. Có ngày thì mình biết khoản nợ đã nằm bao lâu và lúc nào nên nhắc. Thiếu ngày là lý do nhiều khoản nợ cũ không ai nhớ nổi.

### Khách nợ lâu mà ngại nhắc thì làm sao?

Nhắc nợ là chuyện bình thường của làm ăn. Nhắc nhẹ nhàng, đúng ngày hẹn, nhiều khi khách chỉ quên thật. Để nợ nằm lâu thì càng khó đòi và tiệm càng thiếu tiền mặt.
