Điều khoản chấm dứt hợp đồng: 6 điểm phải ghi trước khi muốn rút lui

Tóm tắt nhanh
Điều khoản chấm dứt hợp đồng cần ghi rõ ai được quyền dừng, báo trước bao lâu, xử lý tiền đã ứng, hàng tồn, phần việc dở dang và bàn giao. Đây là khung rà soát giúp hai bên biết đường lui trước khi mâu thuẫn xảy ra.
Hợp đồng có đủ giá tiền, đủ việc, đủ ngày giao rồi mà vẫn kẹt. Chỗ kẹt nhiều nhất thường nằm ở lúc một bên muốn rút ra.
Mình thấy nhiều người soạn hợp đồng rất kỹ phần làm ăn, tới phần chấm dứt thì để trống hoặc ghi đúng một dòng kiểu “hai bên thỏa thuận khi cần”. Lúc đang vui vẻ thì câu này nghe có vẻ ổn. Tới lúc hai bên bắt đầu không ưa nhau thì nó gần như không giúp được gì :)))
Điều khoản chấm dứt hợp đồng không phải phần viết cho có ở cuối văn bản. Nó là cái lối thoát được thiết kế từ lúc hai bên còn nói chuyện tử tế với nhau.
I.Vì sao điều khoản chấm dứt thường gây kẹt?
Điểm kẹt không nằm ở việc muốn dừng, mà nằm ở chỗ mỗi bên hiểu “dừng” theo một kiểu khác nhau. Một bên nghĩ chỉ cần báo là xong, bên kia lại nghĩ phải hoàn tất hết đợt hàng hoặc phần việc đang làm.
A.“Hai bên thỏa thuận khi cần” có đủ không?
Không đủ, vì câu này đẩy toàn bộ vấn đề khó nhất sang thời điểm hai bên đã có bất đồng. Khi đó, người muốn đi muốn đi thật nhanh, còn người ở lại muốn giữ quyền lợi, khách hàng, nhân sự hoặc hàng hóa càng lâu càng tốt.
Câu “hai bên thỏa thuận khi cần” cũng không trả lời được những câu rất đời thường: ai là người được quyền yêu cầu chấm dứt, phải báo trước bao lâu, tiền đã ứng tính thế nào, phần việc đang làm định giá ra sao, hàng tồn thuộc về ai.
Nói đơn giản, đây là kiểu viết “để mai tính”. Mà những chuyện liên quan tới tiền, hàng và trách nhiệm thì tới ngày mai thường không còn ai muốn tính theo cùng một cách nữa :))
B.Vì sao lúc đang êm nên viết rõ?
Vì lúc còn hợp tác tốt, hai bên thường nhìn được cả lợi ích của nhau. Người rút lui có thể chấp nhận báo trước để bên còn lại sắp xếp. Người ở lại cũng có thể chấp nhận một công thức xử lý tiền hoặc hàng tồn công bằng.
Tới lúc đã bực nhau, mỗi người sẽ tự viết lại câu chuyện theo hướng có lợi cho mình. Một bên nói “tui đã báo rồi”, bên kia nói “báo vậy thì ai mà xoay kịp”. Một bên nói “hàng còn đó thì chia đôi”, bên kia nói “hàng này ông nhập sai nên ông tự chịu”.
Lối thoát nên được viết khi hai bên còn thương nhau, vì tới lúc giận rồi thì ai cũng muốn viết phần có lợi cho mình.
Ông T
C.Rà hợp đồng theo câu hỏi nào?
Đừng chỉ tìm đúng cụm từ “chấm dứt hợp đồng”. Hãy đọc phần này bằng các tình huống cụ thể: một bên muốn rút ngay, một bên muốn dừng vì vi phạm, công việc mới làm được một nửa, tiền đã chuyển nhưng chưa dùng hết, hàng đã nhập nhưng chưa bán xong.
Nếu hợp đồng không giúp bạn trả lời được những tình huống đó, điều khoản hiện tại vẫn còn quá mỏng.
II.Ai được quyền chấm dứt hợp đồng?
Hợp đồng cần ghi rõ bên nào có quyền yêu cầu dừng và trong trường hợp nào. Đây là điểm đầu tiên phải rà, vì nếu quyền chấm dứt không rõ thì mọi thứ phía sau đều dễ thành tranh luận.
A.Cả hai bên hay chỉ một bên được dừng?
Có những hợp đồng cho phép cả hai bên chấm dứt bằng thông báo. Có những hợp đồng chỉ cho phép dừng khi một bên vi phạm hoặc không còn khả năng tiếp tục. Cũng có trường hợp một bên muốn rút khỏi việc hợp tác, nhưng hợp đồng lại không nói rõ quyền đó có tồn tại hay không.
Ae nên ghi thẳng: bên nào có quyền yêu cầu chấm dứt, yêu cầu bằng cách nào và thời điểm chấm dứt được tính từ khi nào. Đừng để người đọc phải suy luận từ nhiều đoạn khác nhau.
Nếu chỉ một bên có quyền dừng, cần nghĩ thêm một bước: bên còn lại có chịu nổi cách dừng đó không? Ví dụ một người đang giữ khách hàng, quản lý hàng tồn hoặc phụ trách phần việc liên tục mà bị dừng ngay trong ngày thì thiệt hại không chỉ nằm ở tiền.
B.Có được dừng ngay khi có vi phạm không?
Đây là trường hợp nên tách riêng khỏi việc chấm dứt thông thường. Nếu một bên không làm đúng phần việc, giao trễ hoặc xử lý khiến bên kia không thể tiếp tục, hợp đồng cần nói rõ việc đó có cho phép dừng ngay hay phải thông báo và chờ khắc phục.
Không cần viết dài như một hướng dẫn 8km. Chỉ cần xác định những tình huống nào được xem là nghiêm trọng và hậu quả tiếp theo là gì. Càng cụ thể, hai bên càng ít phải cãi nhau về việc “vi phạm này có đủ lớn để dừng chưa”.
III.Báo trước bao lâu là hợp lý?
Thời hạn báo trước phải gắn với khả năng xoay xở thực tế của công việc, chứ không nên ghi cho đẹp. Dừng trong một ngày và báo trước 30 ngày là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau.
A.Vì sao một ngày và 30 ngày khác nhau?
Người đang giữ khách, giữ nhân sự, giữ hàng tồn hoặc đang chạy một phần việc dở dang sẽ thấy ngay sự khác biệt. Nếu bị dừng đột ngột, họ có thể không kịp bàn giao, không kịp xử lý đơn hàng, không kịp tìm người thay thế hoặc không kịp thu hồi khoản đã chi.
Ngược lại, nếu bắt báo trước quá lâu, bên muốn rút có thể bị kẹt trong một mối quan hệ đã không còn phù hợp. Thời hạn này vì vậy cần được nhìn từ cả hai phía, không phải bên nào mạnh hơn thì muốn ghi bao nhiêu cũng được.
B.Nên ghi thời hạn và cách báo thế nào?
Hãy ghi rõ số ngày báo trước và thời điểm bắt đầu tính. Ví dụ, thông báo được tính từ ngày bên kia nhận được hay từ ngày gửi đi? Chỉ nói miệng có được không, hay phải có văn bản hoặc tin nhắn xác nhận?
Nếu không thống nhất, tới lúc cần dừng sẽ xuất hiện kiểu tranh luận rất mệt: “Tui báo hôm kia rồi”, “Tôi chưa nhận được”, “Tin nhắn đó chỉ là nói cho biết chứ đâu phải thông báo chính thức”. Ba dòng quy định từ đầu có thể dẹp được cả cuộc cãi nhau.
Báo trước khi chấm dứt
| Cách mơ hồ | Cách rõ ràng | |
|---|---|---|
| Thời hạn | Báo trước trong thời gian hợp lý | Ghi rõ số ngày cụ thể |
| Thời điểm tính | Tính từ lúc thông báo | Tính từ lúc bên kia xác nhận đã nhận |
| Hình thức | Báo bằng lời nói hoặc tin nhắn | Xác định kênh thông báo được chấp nhận |
| Công việc đang chạy | Hai bên tự trao đổi | Chốt việc nào phải hoàn tất trước ngày dừng |
C.Có trường hợp nào được dừng ngay không?
Có thể có, nhưng phải ghi rõ điều kiện. Nếu mọi tình huống đều được dừng ngay thì thời hạn báo trước gần như không còn ý nghĩa. Nếu không tình huống nào được dừng ngay thì bên bị ảnh hưởng nghiêm trọng cũng không có lối xử lý.
Ae nên tách hai nhóm: chấm dứt theo mong muốn thông thường và chấm dứt do một bên không thể tiếp tục hoặc vi phạm nghiêm trọng. Cách chia này dễ hiểu hơn việc nhét tất cả vào một câu rất dài rồi hy vọng sau này không ai hiểu lầm :)))
IV.Tiền đã ứng và phần việc đã làm xử lý ra sao?
Hợp đồng phải trả lời được tiền đã chuyển đi đâu, phần nào được hoàn lại và phần nào không hoàn lại. Đây thường là chỗ khiến hai bên thấy mình đang bị thiệt nhất.
A.Tiền ứng có tự động được hoàn không?
Không nên mặc định là có hoặc không. Tiền ứng có thể đã được dùng để mua nguyên liệu, đặt hàng, thuê người hoặc bắt đầu một phần việc. Nếu không tách các khoản này, tới lúc chấm dứt, một bên sẽ đòi lại toàn bộ còn bên kia nói tiền đã tiêu hết rồi.
Cách dễ kiểm tra hơn là chia tiền theo trạng thái: đã sử dụng cho phần việc nào, còn lại bao nhiêu, khoản nào đã phát sinh chi phí không thể thu hồi và khoản nào vẫn có thể hoàn trả. Không cần dùng thuật ngữ cầu kỳ, chỉ cần để người ngoài đọc cũng hiểu dòng tiền đi thế nào.
B.Phần việc làm được 60% tính tiền ra sao?
Con số 60% nghe có vẻ rõ nhưng thực ra chưa chắc. Sáu mươi phần trăm theo số giờ, theo số đầu việc, theo sản phẩm đã hoàn thành hay theo giá trị bàn giao? Một người thấy đã làm gần xong, người kia thấy phần quan trọng nhất vẫn chưa làm.
Vì vậy, nên chia công việc thành các mốc hoặc đầu ra có thể kiểm tra. Ví dụ một phần thiết kế đã hoàn thiện nhưng chưa giao, một phần nội dung đã viết nhưng chưa chỉnh sửa, một phần sản phẩm đã làm xong nhưng chưa nghiệm thu. Mỗi mốc nên có cách xác định giá trị riêng.
Phần việc “đã làm được 60%” chỉ có ý nghĩa khi hai bên đã thống nhất 60% đó được đo bằng cái gì.
Ông T
C.Khoản nào không hoàn lại cần ghi thế nào?
Nếu có khoản đã chi và không thể thu hồi, hợp đồng nên nói rõ cách xác định khoản đó. Nếu chỉ ghi “chi phí phát sinh do bên nào chịu” thì vẫn còn quá rộng, vì bên nào cũng có thể cho rằng chi phí của mình là hợp lý.
Hãy gắn chi phí với chứng từ, hạng mục hoặc phần việc cụ thể nếu có thể. Mục tiêu không phải biến hợp đồng thành một cuốn sổ kế toán, mà là để khi dừng lại, hai bên có cùng một điểm xuất phát để tính toán.
V.Hàng tồn và tài sản đang nằm ở đâu?
Hàng tồn phải được xử lý bằng công thức hoặc quy trình đã ghi trước, không nên chờ tới lúc rút lui mới ngồi mặc cả giá. Đây là phần nhiều người quên nhất trong hợp tác bán hàng.
A.Hàng tồn tính theo giá nào?
Hàng có thể được tính theo giá nhập, giá bán dự kiến, giá thị trường tại thời điểm chấm dứt hoặc một mức giá do hai bên cùng thống nhất. Mỗi cách đều tạo ra kết quả khác nhau, nên không thể chỉ ghi “chia hàng tồn theo tỷ lệ” rồi coi như xong.
Ví dụ, hai người hùn nhau bán hàng. Một người muốn rút, hợp đồng không ghi báo trước và cũng không ghi hàng tồn tính giá nào. Người rút nói “tui đi liền”, người ở lại nói “ông phải ở tới hết đợt hàng này”. Cuối cùng, cả hai cãi nhau đúng ở chỗ mà đáng lẽ ba dòng đã xử lý được.
B.Ai giữ hàng và ai chịu chi phí?
Nếu một bên tiếp tục kinh doanh, bên đó có thể nhận lại hàng tồn và thanh toán phần giá trị thuộc về bên rút. Nhưng cần nói rõ thời điểm kiểm kê, cách xác nhận số lượng, tình trạng hàng và thời hạn thanh toán.
Nếu hàng được bán tiếp để thu tiền, cũng cần ghi ai chịu chi phí lưu kho, vận chuyển, đóng gói hoặc xử lý hàng lỗi. Hàng tồn không tự biến mất chỉ vì hợp đồng đã chấm dứt. Nó vẫn nằm đâu đó, chiếm chỗ và tiếp tục tạo ra chi phí :))
Rà phần hàng tồn
- Chốt ngày kiểm kê hàng
- Ghi cách xác định số lượng và tình trạng
- Xác định giá dùng để tính phần mỗi bên
- Chỉ rõ bên giữ hàng sau khi chấm dứt
- Phân bổ chi phí lưu kho và xử lý hàng
- Ghi thời hạn thanh toán hoặc hoàn tất đối soát
C.Tài sản dùng chung xử lý thế nào?
Ngoài hàng hóa, nhiều mô hình còn có dụng cụ, thiết bị, tài khoản, dữ liệu khách hàng hoặc vật dụng dùng chung. Nếu chỉ ghi về hàng tồn mà bỏ qua những thứ này, việc bàn giao vẫn có thể bị treo.
Nên lập danh sách những tài sản đang dùng cho công việc và xác định ai được giữ, ai phải trả, tài sản nào bán đi để chia tiền. Cái gì không có người chịu trách nhiệm thì tới lúc kết thúc thường trở thành “của chung”, mà của chung trong lúc vui thì rất tiện, lúc chia tay thì hơi nhức đầu.
VI.Phần việc dở dang bàn giao ra sao?
Chấm dứt hợp đồng không có nghĩa là mọi thứ lập tức biến mất. Những gì đang làm dở cần được đóng gói thành trạng thái có thể bàn giao, kiểm tra và tiếp tục.
A.Cần bàn giao những gì?
Tùy công việc, phần bàn giao có thể gồm tài liệu, thiết kế, dữ liệu, tài khoản, danh sách khách hàng, lịch làm việc, hàng hóa hoặc thông tin liên quan tới nhà cung cấp. Điều quan trọng là phải xác định được bàn giao cái gì, ở định dạng nào và tới thời điểm nào.
Một câu như “hai bên phối hợp bàn giao đầy đủ” nghe rất thiện chí nhưng chưa đủ dùng. Đầy đủ theo bên này có thể là gửi toàn bộ file gốc, còn bên kia nghĩ chỉ cần gửi bản đã xuất. Càng cụ thể về đầu ra, càng bớt khoảng trống.
B.Ai chịu trách nhiệm sau ngày chấm dứt?
Có những phần việc phát sinh trước ngày chấm dứt nhưng vấn đề chỉ xuất hiện sau đó. Ví dụ đơn hàng đã nhận, thiết kế đã giao nhưng cần chỉnh sửa, khách hàng đang chờ phản hồi hoặc tài sản chưa được trả lại.
Hợp đồng nên nói rõ ngày kết thúc trách nhiệm và các nghĩa vụ còn tiếp tục sau ngày đó. Không phải mọi trách nhiệm đều biến mất cùng một ngày, nhưng cũng không thể để một bên bị kéo dài vô hạn vì câu “có gì thì hỗ trợ nhau”.
C.Nghiệm thu phần đã làm như thế nào?
Nếu có sản phẩm hoặc công việc dở dang, hai bên nên lập biên bản hoặc ít nhất có xác nhận về trạng thái tại thời điểm dừng. Ghi rõ phần đã hoàn thành, phần chưa làm, lỗi hoặc thiếu sót đã biết và những gì sẽ được bàn giao.
Đây là bước hơi mất công nhưng cực đáng. Nó biến một cuộc chia tay mơ hồ thành một danh sách việc có thể kiểm tra. Làm xong thì ai cũng nhẹ đầu hơn, kể cả người đang muốn rút :)))
VII.Làm sao biến điều khoản thành khung rà soát thực tế?
Hãy đọc điều khoản chấm dứt như đang mô phỏng một cuộc rút lui thật, không phải đọc để xem văn bản có “đủ chữ” hay chưa. Nếu trả lời được sáu nhóm câu hỏi dưới đây, hợp đồng đã có nền tảng dễ dùng hơn nhiều.
A.Sáu điểm cần kiểm tra trước khi ký
Một điều khoản tốt không nhất thiết phải dài. Nó cần đúng chỗ và nói được cách xử lý trong những tình huống dễ xảy ra nhất.
- Quyền chấm dứt: Ai được quyền dừng, cả hai bên hay chỉ một bên?
- Điều kiện chấm dứt: Dừng theo mong muốn thông thường hay do vi phạm, không thể tiếp tục?
- Báo trước: Báo trước bao lâu, bằng hình thức nào, tính từ thời điểm nào?
- Tiền đã ứng: Đã chi bao nhiêu, phần nào hoàn lại, phần nào không hoàn lại?
- Hàng và tài sản: Hàng tồn tính giá nào, ai giữ, tài sản dùng chung xử lý ra sao?
- Bàn giao: Phần việc dở dang, dữ liệu, tài liệu và trách nhiệm sau ngày dừng được chốt thế nào?
Đây là khung để rà lại hợp đồng đang ký, không phải công thức áp cứng cho mọi mô hình. Hợp tác bán hàng, làm dịch vụ, thuê người hay cùng xây sản phẩm sẽ có phần cần ưu tiên khác nhau.
B.Những lỗi dễ gặp khi tự viết
Lỗi đầu tiên là viết quá chung: “hai bên tự thỏa thuận”. Lỗi thứ hai là chỉ nghĩ tới lý do chấm dứt mà quên hậu quả sau khi chấm dứt. Lỗi thứ ba là ghi thời hạn báo trước nhưng không nói trong khoảng thời gian đó phải tiếp tục làm gì.
Một lỗi khác là chỉ bảo vệ bên muốn rút. Người rút cần một lối ra, nhưng bên ở lại cũng cần thời gian, tiền, hàng và dữ liệu để tiếp tục. Nếu điều khoản chỉ nhìn từ một phía, tới lúc áp dụng rất dễ bị xem là thiếu công bằng.
C.Khi nào nên rà lại hợp đồng?
Nên rà trước khi ký, khi đổi phạm vi công việc, khi có thêm hàng hóa hoặc tài sản dùng chung, và khi một bên bắt đầu đảm nhận phần việc quan trọng hơn ban đầu. Hợp đồng đã ký không nên bị coi là thứ bất động nếu cách hợp tác đã thay đổi.
Nếu đang có bất đồng, việc sửa điều khoản có thể không còn đơn giản như lúc đầu. Nhưng ít nhất, ae vẫn có thể lập danh sách phần việc, tiền, hàng và bàn giao để hai bên nói chuyện trên cùng một dữ liệu, thay vì mỗi người nhớ một phiên bản.
Rà lại hợp đồng đang ký
- Tìm phần chấm dứtĐọc riêng các câu về quyền dừng và báo trước
- Mô phỏng tình huốngĐặt giả định một bên muốn rút ngay hôm nay
- Kiểm tiềnGhi lại tiền đã ứng, đã dùng và còn lại
- Kiểm hàngXác định hàng tồn, tài sản và người đang giữ
- Chốt bàn giaoLiệt kê phần việc dở dang và dữ liệu cần trả
- Ghi điểm trốngĐánh dấu vấn đề chưa có cách xử lý cụ thể
Viết lối thoát trước khi cần thoát nghe hơi xui, nhưng thực ra rất thực dụng. Hợp đồng không chỉ để bắt đầu một mối hợp tác; nó còn phải giúp hai bên kết thúc mà không biến toàn bộ phần đã làm thành một mớ “ông nói gà, bà nói vịt”.
Cứ coi điều khoản chấm dứt là bài test cuối của hợp đồng: nếu dừng mà vẫn biết ai làm gì, tiền tính ra sao, hàng đi đâu và bàn giao thế nào thì hợp đồng đang khá ổn. Còn nếu câu trả lời vẫn là “hai bên thỏa thuận sau” thì… ae biết chỗ cần sửa rồi đó :)))
Câu hỏi thường gặp
Điều khoản chấm dứt hợp đồng có bắt buộc phải thật dài không?
Không nhất thiết. Quan trọng là điều khoản phải trả lời được ai được quyền dừng, báo trước bao lâu, xử lý tiền, hàng tồn và bàn giao thế nào. Viết ngắn nhưng cụ thể vẫn tốt hơn một đoạn dài toàn câu chung chung.
Có nên cho phép một bên chấm dứt hợp đồng bất cứ lúc nào không?
Chỉ nên làm vậy nếu bên còn lại vẫn có cách bảo vệ quyền lợi của mình. Nếu được dừng bất cứ lúc nào, cần tính tới thời hạn báo trước, chi phí đã phát sinh và phần việc đang dang dở.
Tiền đã ứng nhưng công việc chưa làm xong thì tính thế nào?
Nên tách phần đã sử dụng, phần đã tạo ra kết quả và phần còn lại. Hợp đồng cũng nên nói rõ khoản chi nào không thể hoàn lại và căn cứ để xác định khoản đó.
Hàng tồn khi một bên rút khỏi việc kinh doanh nên chia thế nào?
Trước hết cần kiểm kê số lượng và tình trạng hàng. Sau đó áp dụng cách tính giá đã thống nhất, xác định bên giữ hàng và thời hạn thanh toán phần giá trị thuộc về bên rút.
Báo trước bằng tin nhắn có được xem là thông báo chấm dứt không?
Điều này phụ thuộc vào cách hai bên đã ghi trong hợp đồng. Để tránh tranh cãi, nên xác định rõ kênh thông báo, thời điểm được tính và việc bên nhận có cần xác nhận hay không.
Nếu hợp đồng chỉ ghi “hai bên thỏa thuận khi cần” thì nên làm gì?
Nên rà lại và bổ sung khi quan hệ hợp tác vẫn còn ổn. Nếu đã phát sinh bất đồng, hãy lập riêng danh sách tiền, hàng, phần việc và bàn giao để hai bên có cơ sở thống nhất cách kết thúc.


