Lọc việc trong đầu: 3 câu hỏi để biết việc nào xứng đáng ở lại danh sách

Tóm tắt nhanh
Khi công việc quá tải, đừng vội sắp xếp thứ tự. Hãy lọc trước bằng 3 câu hỏi: làm hoặc không làm thì điều gì thay đổi, hạn chót có thật không, có ai đang đợi mình không. Việc nào không trả lời được câu nào thì buông hoặc nói thẳng là không làm, còn việc ở lại thì đặt nhãn rõ ràng và tách riêng nhóm đang chờ người khác.
Không phải việc nào nằm trong đầu bạn cũng xứng đáng ở lại.
Nghe hơi phũ, nhưng mình thấy đây là câu đầu tiên cần tự nói với mình khi danh sách việc phình ra tới mức nhìn vào là muốn đóng laptop đi ngủ :)))
Đa số các bài về "cách sắp xếp công việc khi quá tải" đều đi thẳng vào chuyện xếp thứ tự: cái nào trước, cái nào sau, dùng ma trận gì, app gì. Mình thì thấy bước đó đến hơi sớm. Một danh sách có 40 thứ, trong đó 20 thứ không đáng tồn tại, thì xếp thứ tự đẹp cỡ nào cũng chỉ là sắp lại đống rác cho ngay hàng thẳng lối.
Nên trước khi xếp, mình lọc đã.
I.Vì sao cái gì cũng thấy quan trọng?
Đầu tiên là lôi hết những thứ đang lởn vởn ra ngoài. Việc nhỏ, việc to, việc nghe có vẻ quan trọng, việc chỉ là một cái ý thoáng qua lúc đi tắm. Cứ đổ hết ra giấy hoặc ra một file nào đó, chưa cần phân loại gì.
Đến đây nhiều người hoảng. Vì nhìn cái danh sách dài ngoằng đó, thứ nào cũng nghe có vẻ quan trọng. Trả lời email khách, sửa cái lỗi trên web, đọc cuốn sách mua từ năm ngoái, gọi cho ông bạn cũ, dọn lại thư mục... Cảm giác là bỏ cái nào cũng thấy có lỗi.
Cái cảm giác "cái nào cũng quan trọng" đó chính là thủ phạm. Nó không đến từ việc thật sự quan trọng, mà đến từ việc bạn chưa có tiêu chí nào để phân biệt. Thiếu tiêu chí thì não mặc định coi mọi thứ đều khẩn cấp, cho chắc ăn.
II.Ba câu hỏi để lọc từng việc
Mình xài ba câu hỏi. Hỏi từng việc một, mỗi việc vài giây thôi.
Ba câu hỏi lọc cho từng việc
- Làm hoặc không làm thì điều gì thay đổi?
- Hạn chót này có thật không, hay chỉ là cảm giác?
- Có ai đang chờ mình, hoặc đã nghe mình hứa chưa?
- Trả lời được mấy câu trong ba câu trên?
- Nếu không câu nào: buông, hoặc nói thẳng là mình không làm
A.Làm hoặc không làm thì điều gì thay đổi?
Câu một: nếu làm hoặc không làm, điều gì thay đổi?
Câu này nghe đơn giản mà lọc được cực nhiều. Có những việc bỏ đi cũng chẳng ai biết, kể cả bạn, sau vài tuần. VD: cái file Excel "tổng hợp lại cho gọn" mà không ai mở ra xem. Có những việc bỏ đi là mất tiền, mất việc hoặc mất lòng tin. VD: hoá đơn chưa gửi, hợp đồng chưa ký, lời nhắn của khách chưa trả lời.
Chú ý chữ "thay đổi" ở đây. Không phải "việc này có ích không", vì việc nào nghĩ kỹ cũng có chút ích. Mà là nếu nó không xảy ra thì thế giới của bạn (hoặc của ai đó) có khác đi không. Nếu câu trả lời là "chẳng khác gì" thì thật ra bạn đang giữ một cái ý tưởng, chứ không phải một công việc.
B.Hạn chót này có thật không?
Câu hai: nó có hạn chót thật không?
Mình định nghĩa hạn chót thật khá đơn giản: là ngày có người đang tính theo. Khách hàng tính tiến độ theo ngày đó. Kế toán chốt sổ theo ngày đó. Đối tác sắp xếp lịch của họ theo ngày đó. Có người khác đang dựa vào, thế là thật.
Còn kiểu "nên làm sớm" mà không ai chờ, không ai tính theo, thì thường chỉ là cảm giác. Cảm giác này cũng đáng tôn trọng chút xíu, vì nó nói lên là bạn muốn việc đó xong. Nhưng muốn xong và phải xong là hai chuyện khác nhau.
Có một cái bẫy hay gặp ở chỗ này: tự đặt hạn chót cho mình rồi quên là mình tự đặt. "Cuối tuần phải xong" - ai bảo? Mình bảo. Vậy nếu trễ thì ai bị ảnh hưởng? Cũng mình. Vậy là hạn chót này mềm, có thể dời được, và không nên chiếm chỗ của hạn chót cứng của người khác.
Hạn chót thật là ngày có người đang tính theo. Còn "nên làm sớm" mà không ai chờ thì thường chỉ là cảm giác.
Ông T
C.Có ai đang đợi mình không?
Câu ba: có ai đang đợi mình không?
Câu này mình thấy nặng ký nhất, và cũng là câu người ta hay bỏ sót nhất.
Một người đã nghe bạn nói "để mình xem", "mai mình gửi", "tuần sau mình báo" và vẫn đang chờ, thì việc đó nặng hơn mười việc chỉ có mình bạn biết. Vì với những việc kia, nếu trễ thì chỉ có bạn khó chịu. Còn với việc này, mỗi ngày trôi qua là một chút lòng tin của người ta bị bào mòn, mà bạn ko hề thấy.
Và cái đáng sợ là: họ thường ko nhắc. Người ta ngại, hoặc người ta lịch sự, hoặc người ta chỉ lặng lẽ ghi vào đầu là "anh này hứa mà ko làm". Mình từng ở cả hai phía, nên biết cái cảm giác đó ko dễ chịu cho bên nào.
Nên khi lọc, mình đặc biệt để ý những việc kiểu "hứa miệng". Không có deadline trên giấy, không có ticket, không có ai giao chính thức. Nhưng có một người đang chờ. Mấy việc này mà nằm trong đầu thì cực dễ rơi.
III.Chấm điểm xong thì giữ, cân nhắc hay buông?
Giờ thì chấm điểm.
Việc nào trả lời được cả ba, tức là có tác động rõ, có hạn thật, có người chờ, thì giữ lại và sắp chỗ cho nó. Không cần bàn thêm.
Việc nào chỉ có một hai câu, cân nhắc. Có thể nó đáng làm nhưng chưa gấp. Có thể nó gấp nhưng chỉ vì bạn tự ép. Cứ để một chỗ riêng, xem lại sau.
Việc nào không có câu nào, bạn được phép buông. Thật đó, được phép. Hoặc nếu là việc có liên quan tới người khác, thì nói thẳng với họ là mình sẽ không làm. Nghe ngại, nhưng một câu "mình xin lỗi, việc này mình ko làm đc" rẻ hơn rất nhiều so với việc để họ chờ vô thời hạn.
Công bằng mà nói, buông việc nghe dễ mà làm khó. Mình cũng từng giữ mấy việc "không câu nào" cả năm trời, chỉ vì xoá đi thấy giống như thừa nhận mình thất bại. Thừa nhận đi, nhiều khi cái mình đang giữ không phải là việc, mà là hình ảnh "mình là người làm đc hết" :))
Buông xong, đầu nhẹ đi thấy rõ. Mình ko nói quá đâu. Cái danh sách từ 40 xuống còn hơn một nửa, và quan trọng hơn là phần còn lại mình biết vì sao nó ở đó.
IV.Việc còn lại nên ghi ở đâu và ghi thế nào?
Nhưng đừng mừng vội. Những việc còn lại vẫn đang nằm trong trí nhớ, và trí nhớ là chỗ giữ cam kết tệ nhất. Nó quên đúng lúc cần nhớ, nhớ đúng lúc đang ngủ, và luôn cho bạn cái cảm giác "mình nhớ rồi mà" cho tới khi hết hạn.
Bước tiếp theo là đưa chúng ra khỏi đó, về một chỗ đáng tin hơn. Chỗ nào cũng được: sổ giấy, app ghi chú, bảng task. Công cụ ko quan trọng bằng chuyện bạn tin nó và mở nó ra mỗi ngày.
A.Đặt nhãn việc sao cho đọc là biết làm gì?
Và ở chỗ này có một sai lầm rất hay gặp: ghi việc bằng nhãn mơ hồ.
VD bạn ghi "Khách A". Ba ngày sau nhìn lại: khách A, rồi sao? Gọi? Gửi báo giá? Xin lỗi vì chuyện gì đó? Mỗi lần nhìn vào là phải nhớ lại ngữ cảnh, tốn công, và thường kết thúc bằng việc lướt qua luôn cho đỡ mệt.
Nhãn việc tốt là một động từ cụ thể + đối tượng + kết quả mong muốn. Đọc vào là biết phải làm gì, ko cần nghĩ lại.
Cách đặt nhãn việc
| Nhãn mơ hồ | Nhãn rõ ràng | |
|---|---|---|
| Dạng chữ | "Khách A", "Báo cáo" | "Gửi khách A bản báo giá sửa" |
| Lần mở lại | Phải nhớ lại ngữ cảnh | Đọc là biết làm gì |
| Dễ bị né | Rất dễ, vì nhìn là thấy mệt | Ít hơn, vì bước đầu đã rõ |
| Khi giao người khác | Phải giải thích lại | Người ta hiểu ngay |
Một mẹo nhỏ: nếu ko viết đc nhãn rõ cho một việc, thường là vì mình chưa hiểu việc đó là gì. Lúc này đừng ép viết cho đẹp. Việc đầu tiên thực ra là "nghĩ xem việc này cần làm gì", và đó cũng là một việc, cứ ghi đúng như vậy.
Nhãn việc mà đọc xong vẫn phải nghĩ lại thì chưa phải nhãn, chỉ là cái tên.
Ông T
B.Việc đang chờ người khác thì để đâu?
Còn một thứ nữa mình tách riêng hẳn: những việc đang chờ người khác.
Đây là loại việc mà danh sách thường trộn lẫn với việc của mình. "Chờ anh B trả lời", "chờ bên thiết kế gửi file", "chờ duyệt". Nằm chung với những việc mình tự làm đc thì nó gây hai cái hại. Một là mình tưởng mình đang có nhiều việc phải làm hơn thực tế, nhìn vào lại hoảng. Hai là mình quên mất rằng việc đó cần được nhắc, vì nó nằm im ở đó, ko ai đụng tới.
Thế nên mình chia thành hai chỗ. Chỗ một là những việc mình bắt tay vào làm đc ngay. Chỗ hai là những việc đang chờ ai đó, kèm tên người và ngày mình hỏi lại.
Chỗ hai này không phải để ôm lo. Nó là chỗ để mình yên tâm là việc đó ko rơi, và để biết khi nào thì chủ động nhắn một câu. Chủ động nhắn "anh ơi cái này sao rồi ạ" ngày thứ ba thường nhẹ nhàng hơn nhiều so với nhắn lúc đã sát hạn và hai bên đều căng.
V.Tóm lại quy trình và những sai lầm hay gặp
Cách xử lý danh sách quá tải
- Đổ hết ra ngoàiViết mọi thứ đang lởn vởn vào một chỗ, chưa cần xếp thứ tự
- Hỏi ba câuMỗi việc hỏi: thay đổi gì, hạn thật ko, có ai chờ ko
- Buông hoặc nói thẳngViệc ko câu nào thì bỏ, nếu có người liên quan thì báo họ
- Đặt nhãn rõViết lại thành động từ + đối tượng + kết quả
- Tách việc đang chờGom riêng, ghi tên người và ngày hỏi lại
Bạn có thể thấy cả quy trình này khá thủ công. Đúng, nó thủ công. Và lần đầu làm sẽ mất kha khá thời gian, tầm một buổi nếu danh sách dài. Nhưng sau đó, mỗi ngày chỉ cần lọc phần mới phát sinh, nên nhẹ hơn nhiều.
A.Bốn sai lầm mình hay gặp
Vài sai lầm mình thấy hay gặp khi làm kiểu này, kể cả chính mình:
Sai lầm thứ nhất là trả lời câu hỏi theo cảm xúc thay vì theo sự thật. "Việc này quan trọng" thì quan trọng với ai, thay đổi cái gì? Nếu trả lời ko ra thì nó chưa qua câu một.
Sai lầm thứ hai là coi hạn chót tự đặt như hạn chót thật. Cái này làm mình burn mệt vãi, vì chạy nước rút vì một ngày mà ko ai quan tâm ngoài mình.
Sai lầm thứ ba là quên cam kết miệng. Việc nào bạn đã nói "để mình xem" thì gần như chắc chắn có người đang chờ. Quét lại ký ức một lượt, hoặc lướt lại tin nhắn mấy tuần gần đây, thường sẽ tìm ra vài cái.
Sai lầm thứ tư là lọc xong rồi không dám buông thật. Danh sách đã gạch, nhưng trong đầu vẫn lăn tăn. Lúc này hãy nhớ rằng buông ở đây ko phải là xoá vĩnh viễn. Bạn có thể để một mục "có thể làm sau" ở một chỗ riêng. Nếu sau vài tháng ko ai hỏi, ko gì thay đổi, thì bạn có câu trả lời rồi.
VI.Làm xong thì đầu óc thay đổi ra sao?
Mình cũng ko nghĩ ba câu này là chân lý gì. Chỉ là bộ lọc mình thấy đơn giản nhất, ai cũng dùng đc, ko cần học thêm cái app nào. Tuỳ nghề, tuỳ người mà có thể thêm câu thứ tư. Nhưng nếu chỉ giữ ba câu thì mình sẽ giữ đúng ba câu này.
Và có một thứ mình thấy thay đổi rõ nhất sau khi làm thói quen này: mình bớt cảm giác tội lỗi. Trước đây mỗi lần nhìn danh sách là thấy mình "chưa làm đc gì". Giờ nhìn danh sách, mình biết mỗi dòng đều có lý do để ở đó, và những dòng ko có lý do thì đã đi rồi. Chiếc bàn gọn hơn, đầu cũng gọn hơn.
Nên nếu bạn đang ngồi đọc bài này mà đầu vẫn ong ong cả đống việc, thử làm một lần xem. Lôi hết ra, hỏi ba câu, buông cái nào buông đc.
Rồi hỏi thêm một câu cuối cho chính mình: hiện giờ trong đầu bạn, việc nào đang có người chờ mà bạn chưa nói với họ câu nào?
Câu hỏi thường gặp
Cách sắp xếp công việc khi quá tải nên bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng việc đổ hết mọi thứ trong đầu ra một chỗ, rồi lọc trước khi xếp thứ tự. Mỗi việc hỏi ba câu: thay đổi gì nếu làm hoặc không làm, hạn chót có thật không, có ai đang đợi không. Lọc xong danh sách thường ngắn lại đáng kể, lúc đó mới xếp thứ tự sẽ dễ hơn.
Hạn chót thật khác hạn chót tự đặt ở chỗ nào?
Hạn chót thật là ngày có người khác đang tính theo, như khách hàng, đối tác hay kế toán. Hạn chót tự đặt chỉ có bạn biết và dời được mà không ai bị ảnh hưởng. Muốn phân biệt, hãy hỏi: nếu trễ thì ai bị ảnh hưởng ngoài mình?
Việc chỉ trả lời được một hai trong ba câu thì xử lý sao?
Cứ để vào một chỗ riêng để cân nhắc, đừng vội giữ hay bỏ. Có thể việc đó đáng làm nhưng chưa gấp, hoặc gấp chỉ vì bạn tự ép mình. Xem lại sau một thời gian, nếu vẫn ko ai hỏi tới thì nhiều khả năng bạn có thể buông.
Làm sao nói thẳng với người khác là mình sẽ không làm một việc?
Nói ngắn, rõ và sớm, kiểu "việc này mình ko làm đc, bạn tìm hướng khác nhé". Cách này rẻ hơn nhiều so với việc để họ chờ vô thời hạn rồi mất lòng tin. Nếu có thể, gợi ý thêm một hướng khác để họ ko bị kẹt.
Vì sao phải tách riêng việc đang chờ người khác?
Vì việc đang chờ ko làm đc ngay, nếu trộn chung với việc tự làm thì danh sách trông nặng hơn thực tế. Ngoài ra chúng dễ bị quên vì nằm im, ko ai đụng tới. Tách riêng, ghi tên người và ngày hỏi lại, bạn sẽ biết khi nào cần chủ động nhắn.
Đặt nhãn việc thế nào cho dễ làm?
Dùng động từ cụ thể, đối tượng và kết quả mong muốn, VD: "Gửi khách A bản báo giá sửa" thay vì chỉ ghi "Khách A". Đọc lại là biết ngay phải làm gì, ko cần nhớ lại ngữ cảnh. Nếu ko viết đc nhãn rõ, việc đầu tiên có thể là "nghĩ xem việc này cần làm gì".


